Irak Yükseköğretiminde Bologna Süreci
Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırma Bakanlığı - Irak
Prof. Dr. Salah Ismaeel Yahya
Eğitimde Kalite Güvencesi ve Müfredat Geliştirme Uzmanı
Yükseköğretim Bakanlığı Bologna Süreci Uygulamalarını Denetleme Komitesi Üyesi (Bağdat ve Erbil)
Bologna Süreci Kalite Güvencesi Kurulu Üyesi
Irak Yükseköğretim Sisteminin Bazı Sorunları ve Güçlükleri
Irak yükseköğretim sistemi, İngiliz yükseköğretim sistemi temel alınarak kurulmuştur. Ancak zaman içinde üniversitelerin ihtiyaçlarına, siyasi/ekonomik/sosyal koşullara ve her alandaki güçlüklere göre değiştirilmiştir. Bunun sonucunda Irak yükseköğretim sistemi, pek çok sorun ve güçlükle karşı karşıya olan melez bir sisteme dönüşmüştür.
Başlıca Sorunlar:
- İstikrarsız bir akademik takvim
- Öğretme/öğrenme kalitesinin güvence altına alınmasında ve akreditasyonun sağlanmasında yaşanan güçlükler
- Müfredatın program ve ders öğrenme çıktılarıyla açıkça ilişkilendirilmemesi
- Program öğrenme çıktılarının iş gücü piyasasının ihtiyaçlarıyla ilişkilendirilmemesi
- Öğrenme çıktılarına ulaşmak için gereken öğrencilerin ders dışı (bireysel çalışma) saatlerinin dengeli biçimde hesaba katılmaması
- Yarıyıl içi öğrenci değerlendirmesinin günlük biçimlendirici değerlendirmeden çok son değerlendirmeye odaklanması
- Yarıyıl içi öğrenci değerlendirmesinin dersin tüm öğrenme çıktılarını kapsamaması
- Genel Not Ortalamasının (CGPA) hesaplanma biçiminin adil olmaması ve öğrencileri öğrenimin ilk yıllarına odaklanmamaya yöneltmesi
- Teorik ve uygulamalı ders saatlerinin ağırlıklarının eşit olmaması
- Hem ulusal hem de uluslararası düzeyde öğrenci hareketliliğinin kolay olmaması
Mevcut Kredi Birimi Sistemi
Irak yükseköğretim sistemi kredi saatlerini birim cinsinden ölçmektedir:
- 1 teorik saat = 1 birim (yarıyıl sistemi)
- 1 teorik saat = 2 birim (yıllık sistem)
- 2 uygulamalı (laboratuvar) saat = 1 teorik saat
Dört yıllık bir lisans derecesi alabilmek için öğrencinin yaklaşık 140–145 birim biriktirmesi gerekmektedir.
Genel Not Ortalaması (CGPA)
Irak yükseköğretim sisteminde CGPA, öğrenim yıllarına farklı ağırlıklar verilerek ve son yıllara daha yüksek ağırlıklar tanınarak hesaplanmaktadır:
Örnek 1: Dört Yıllık Bir Program
Yıllık notları aşağıdaki gibi olan bir öğrenci için:
- Birinci yıl: 75 (ağırlık %10)
- İkinci yıl: 80 (ağırlık %20)
- Üçüncü yıl: 90 (ağırlık %30)
- Dördüncü yıl: 65 (ağırlık %40)
CGPA = 10% × 75 + 20% × 80 + 30% × 90 + 40% × 65 = 76.5
Kurumlarımızda Bologna Sürecinin Benimsenme Gerekçeleri:
- Akreditasyonun kolaylaştırılması
- Öğrenci hareketliliğinin kolaylaştırılması
- Uluslararası tanınırlığın kolaylaştırılması
- Öğretme ve öğrenmede daha yüksek kaliteye ulaşılması
- Kurum içi kalite güvencesinin desteklenmesi
- Akademik takvimin etkin biçimde kullanılması
- Kurumun öğrenci merkezli bir yaklaşıma yönelmesi
- Öğretim elemanlarına daha fazla sorumluluk ve yetki verilmesi
- Öğrencilerin ders dışı öğrenme saatlerine ve etkinliklerine odaklanılması ve bunların değerlendirilmesi
Bologna Süreci, ulusal yükseköğretim sisteminin yerine geçen bir sistem değil, onun tamamlayıcısıdır
Değişimi Nasıl Yönetiyoruz
Değişim yönetimi, farklı aşamalardan geçen insanların değişime verdiği tepkilerin anlaşılmasını gerektirir:
- Meydan okuma ve yenilikçi değişim: beklentilerimiz gerçeklikle yüzleşir
- Şok: yeniliğin gerekli olduğunun farkına varılması
- İnkâr: inandırıcılık; kendi uzmanlığımızı olduğundan fazla değerlendirme
- Kabullenme: deneme ve sınama
- Farkındalık ve bilgi: değişim kabul edilir
- Bütünleşme: değişim yönetimine ilişkin algılanan bireysel beklentiler
Bologna Süreci Nedir?
Bologna Süreci, yükseköğretim alanında 48 Avrupa ülkesi arasındaki hükümetlerarası bir iş birliğidir. Kamu otoriteleri, üniversiteler, öğretim elemanları ve öğrencilerin; paydaş dernekleri, işverenler, kalite güvence ajansları, uluslararası kuruluşlar ve Avrupa Komisyonu da dâhil olmak üzere çeşitli kurumlarla birlikte yükseköğretimin uluslararasılaşmasının nasıl geliştirileceğine ilişkin ortak çabalarına yön verir.
Giriş Özeti: Bologna Süreci
Kıta genelindeki yükseköğretim sistemlerini uyumlaştırmayı amaçlayan bir Avrupa girişimidir. Süreç, öğrencilerin ve akademisyenlerin farklı Avrupa üniversiteleri arasında hareket etmesini kolaylaştıran ortak bir eğitim alanı oluşturmayı hedefler.
AB ülkeleri bu süreci neden benimsedi? Bunun yanıtı birkaç temel nedende yatmaktadır:
- Standartların uyumlaştırılması: üniversite derecelerinin tüm üye ülkelerde karşılaştırılabilir ve tanınır hâle getirilmesi; böylece mezunların Avrupa Birliği'nin herhangi bir yerinde iş bulmasının kolaylaşması
- Akademik iş birliğinin güçlendirilmesi: Avrupa üniversiteleri arasında öğrenci, akademisyen ve araştırma değişiminin teşvik edilmesi ve böylece bilimsel iş birliği ile yeniliğin geliştirilmesi
- Yükseköğretimin düzeyinin yükseltilmesi: Bologna Sürecinin belirlediği yeni standartlara ayak uydurabilmeleri için Avrupa üniversitelerinin öğretim programlarını geliştirmeye ve öğretim kalitesini artırmaya yöneltilmesi
- Mezunların rekabet gücünün artırılması: mezunların değişen iş gücü piyasasının ihtiyaçlarını karşılayan beceri ve bilgilerle donatılması ve yüksek katma değerli işler elde etme şanslarının artırılması
Temel odak noktaları şunlardır:
- Üç kademeli sistemin (Lisans / Yüksek Lisans / Doktora) uygulamaya konulması
- Kalite güvencesinin güçlendirilmesi
- Yeterliliklerin ve öğrenim sürelerinin daha kolay tanınması
Bologna Sürecinin Temel Amaçları
Avrupa'daki üye devletlerin yükseköğretim sistemlerini uyumlaştırmak amacıyla 1999 yılında oluşturulmuş bir Avrupa çerçevesidir.
Sürecin temel amacı:
- Avrupa üniversiteleri arasında öğrenci ve araştırmacı hareketliliğini kolaylaştırmak
- Eğitimin kalitesini artırmak
- Sürekli değişen iş gücü piyasasının gereksinimlerini karşılamaktır
1. Akademik yeterliliklerin uyumlaştırılması:
- Herhangi bir Avrupa ülkesinde alınan üniversite derecelerinin diğer tüm ülkelerde tanınır hâle getirilmesi
- Bir Avrupa ülkesinde tamamlanan üniversite öğreniminin başka bir Avrupa ülkesinde tanınmasının kolaylaştırılması
2. Öğrenci ve araştırmacı hareketliliğinin kolaylaştırılması:
- Öğrencilerin Avrupa üniversiteleri arasında daha kolay hareket edebilmesinin sağlanması
- Eğitim kurumları arasında akademik değişimin teşvik edilmesi
- Araştırmacıların farklı Avrupa ülkelerinde iş bulmasının kolaylaştırılması
3. Eğitimin kalitesinin artırılması:
- Eğitim kurumları ve öğretim programları için yüksek kalite standartlarının belirlenmesi
- Öğretim programlarının iş gücü piyasasının gereksinimlerini karşılayacak biçimde sürekli geliştirilmesinin teşvik edilmesi
- Üniversitelerde bilimsel araştırmanın rolünün güçlendirilmesi
4. Öğretim programlarının geliştirilmesi:
- Öğretim programlarının daha esnek ve öğrencilerin ve iş gücü piyasasının ihtiyaçlarına daha uyarlanabilir hâle getirilmesi
- Hayat boyu öğrenmenin ve kişisel ve mesleki becerilerin geliştirilmesinin teşvik edilmesi
5. Üniversiteler arası iş birliğinin teşvik edilmesi:
- Avrupa üniversiteleri arasında araştırma ve öğretim alanında iş birliğinin güçlendirilmesi
- Ortak öğretim programlarının geliştirilmesi
- Eğitim kurumları arasında deneyim ve yetkinlik paylaşımı
Bologna Sürecinin Öğrenciler, Üniversiteler ve İş Gücü Piyasası Açısından Önemi
Öğrenciler açısından:
- Yurt dışında öğrenim için daha fazla fırsat: Bologna Süreci öğrencilere farklı Avrupa ülkelerinde öğrenim görme ve öğrenme fırsatı sunarak ufuklarını genişletir ve onlara zengin kültürel ve akademik deneyim kazandırır
- Farklı kültürleri tanıma: öğrenciler, kişiliklerinin ve kişilerarası becerilerinin gelişmesine katkıda bulunan zengin bir kültürel etkileşim deneyimi yaşar
- Daha iyi istihdam olanakları: Bologna çerçevesinde tanınan dereceler ortak standartlara dayandığından, öğrencilerin farklı Avrupa ülkelerinde iş bulma şansını artırır
- Hayat boyu öğrenme: Bologna Süreci sürekli öğrenmeyi ve beceri gelişimini teşvik ederek mezunları değişen iş gücü piyasasının güçlükleriyle daha iyi başa çıkabilir hâle getirir
Üniversiteler açısından:
- Uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi: üniversiteleri Avrupa'daki diğer üniversitelerle iş birliği yapmaya teşvik ederek deneyim ve bilgi paylaşımına zemin hazırlar
- Uluslararası öğrencilerin çekilmesi: Bologna Süreci Avrupa üniversitelerine daha fazla uluslararası öğrenci çekerek öğrenme ortamının çeşitliliğini artırır
- Eğitim kalitesinin iyileştirilmesi: üniversiteleri Bologna standartlarını karşılamak üzere öğretim programlarını geliştirmeye ve öğretim kalitesini artırmaya yöneltir
- Rekabet gücünün artırılması: Avrupa üniversitelerini küresel ölçekte daha rekabetçi hâle getirir
İş gücü piyasası açısından:
- Nitelikli personel sağlanması: Bologna Süreci Avrupa iş gücü piyasasına nitelikli ve yüksek beceriye sahip personel kazandırılmasına yardımcı olur
- Verimliliğin artırılması: nitelikli ve esnek bir iş gücü, şirketlerde ve kuruluşlarda daha yüksek verimlilik sağlar
- Yeniliğin teşvik edilmesi: üniversiteler ile şirketler arasındaki akademik değişim ve iş birliği, yeniliği ve yeni ürün ve hizmetlerin geliştirilmesini teşvik eder
Bologna Sürecinin Tarihçesi – Gelişimindeki Önemli Dönüm Noktaları:
İlk bakanlar konferansı Bologna'da düzenlenmiş ve Bologna Süreci resmen başlatılmıştır
Bologna Sürecinin temel ilkelerini ve ulaşılması gereken hedefleri ortaya koyan Berlin Bildirisi kabul edilmiştir
Nitelikli eğitimin ve hayat boyu öğrenmenin önemini vurgulayan Bergen Bildirisi kabul edilmiştir
Avrupa 2020 stratejisinin hedeflerine ulaşılmasında yükseköğretimin rolüne odaklanan Budapeşte–Viyana Bildirgesi kabul edilmiştir
Bologna Sürecinin 20. yıl dönümü kutlanmış ve sürekli gelişim ile modernleşmenin önemi yeniden teyit edilmiştir
Avrupa Yükseköğretim Alanının (EHEA) Temel Yayınları
- Avrupa Yükseköğretim Alanında Kalite Güvencesi için Standartlar ve Yönergeler (ESG 2015)
- AKTS (ECTS) Kullanıcı Kılavuzu
AKTS (ECTS) Nedir?
Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi (ECTS), Bologna Sürecinin önemli bir unsurudur ve uluslararası öğrencilerin yurt dışı öğrenim deneyimlerinden en iyi şekilde yararlanmalarına yardımcı olmayı amaçlar. ECTS başlangıçta Erasmus öğrencilerine yönelik olarak, yurt dışında aldıkları derslerin ve programların tanınmasına yönelik bir araç olarak geliştirilmiştir.
ECTS kredi sistemi, derece programlarını ve öğrenci başarısını tüm AB ülkelerinde daha şeffaf ve karşılaştırılabilir hâle getirir. ECTS, Avrupa'daki çeşitli yerel (ulusal) standartların yerini almış ya da bunları tamamlamıştır.
ECTS'nin Öğrenciler Açısından Başlıca Yararları:
- Lisans eğitiminizi bir AB ülkesinde, yüksek lisans eğitiminizi ise başka bir AB ülkesinde, her ikisini de aynı ülkede almışsınız gibi tamamlayabilirsiniz
- Öğreniminiz kolayca tanınacağından dilediğiniz herhangi bir AB ülkesinde iş arayabilirsiniz
- Ortak bir derece programına devam ediyor, bir yarıyılı yurt dışında geçiriyor ya da Erasmus'a katılıyorsanız, kendi üniversiteniz kredi transferi yoluyla öğrenim saatlerinizi kolaylıkla takip edebilir
- Akademik bürokratik işlemlerin sadeleşmesi
- Bir yarıyılın, seminerin, stajın, tezin vb. zorluk derecesini, tamamlandığında sağladığı kredi sayısına göre tahmin etmek daha kolaydır
- Üniversitelerde yerli ve uluslararası öğrenciler arasında daha az ayrım yapılması
- Bir programdan ayrılsanız bile ECTS kredileriniz akademik başarılarınızı kanıtlamanıza yardımcı olur; böylece aynı dersleri yeniden almak zorunda kalmazsınız
- Hangi akademik disiplinde öğrenim görürseniz görün, dereceniz aynı sayıda krediye sahip olacaktır
ECTS Nasıl İşler?
Bir yarıyılı, semineri, dersi vb. tamamladığınızda ECTS kredisi kazanırsınız. Her bir ECTS kredisi, öğrencinin ilgili süre içinde tamamladığı öğrenim iş yükü miktarını temsil eder.
Her derece türüne tahsis edilen ECTS kredilerine ilişkin bazı örnekler:
- 1 yıllık öğrenim – 60 ECTS kredisi
- 3 yıllık lisans programı – 180 ECTS kredisi
- 4 yıllık lisans programı – 240 ECTS kredisi
- 2 yıllık yüksek lisans programı – 120 ECTS kredisi
Ülkeye bağlı olarak bir ECTS kredisi ortalama 25–30 saatlik öğrenci iş yüküne karşılık gelir.
Irak eğitim sistemi 1 ECTS = 25 saatlik öğrenci iş yükü esasını benimsemiştir.
ECTS Not Ölçeği
Birinci Senaryo:
- Excellent (A): Best 10%
- Very Good (B): Next 25%
- Good (C): Next 30%
- Satisfactory (D): Next 25%
- Sufficient (E): Next 10%
- FX: Fail (almost passing)
- F: Fail
Not: A, B, C, D ve E notları başarılı grubuna aittir.
İkinci Senaryo:
| Grup | Not | Arapça Karşılığı | Puan (%) | Tanım |
|---|---|---|---|---|
| Başarılı Grubu (50-100) |
A - Excellent | امتياز | 90-100 | Üstün başarı |
| B - Very Good | جيد جداً | 80-89 | Bazı hatalarla birlikte ortalamanın üzerinde | |
| C - Good | جيد | 70-79 | Kayda değer hatalar içeren sağlam çalışma | |
| D - Satisfactory | متوسط | 60-69 | Orta düzeyde ancak önemli eksiklikler içeren | |
| E - Sufficient | مقبول | 50-59 | Çalışma asgari ölçütleri karşılamaktadır | |
| Başarısız Grubu (0-49) |
FX - Fail | مقبول بقرار | 45-49 | Daha fazla çalışma gerekli ancak kredi verilir |
| F - Fail | راسب | 0-44 | Önemli miktarda çalışma gerekli |
Genel Not Ortalaması (CGPA)
Örnek: Her biri 6 ECTS kredisi değerinde olan 40 dersten (modülden) (yarıyıl başına 5 ders) oluşan 4 yıllık bir lisans programını tamamladınız. Aldığınız notlar:
- 13 (91): 91 notu alınan 13 ders
- 11 (83): 83 notu alınan 11 ders
- 14 (77): 77 notu alınan 14 ders
- 02 (65): 65 notu alınan 2 ders
CGPA'nın hesaplanması:
CGPA = [13 × (91 × 6) + 11 × (83 × 6) + 14 × (77 × 6) + 2 × (65 × 6)] ÷ 240
CGPA = [13 × 546 + 11 × 498 + 14 × 462 + 2 × 390] ÷ 240
CGPA = [7,098 + 5,478 + 6,468 + 780] ÷ 240
CGPA = 82.6 (Very Good)
Öğrenci İş Yükü (SWL)
ECTS, bir yeterliliğin Öğrenci İş Yükü (SWL) cinsinden ifade edilen sayısal tanımlayıcı değeridir; öğrenci iş yükü, "beklenen öğrenme çıktılarına ulaşmak amacıyla derslerdeki öğrenme etkinliklerini tamamlamak için normalde gereken çalışma saati sayısı" olarak tanımlanır.
Bu sistemde toplam öğrenci iş yükü iki bileşenden oluşur:
- Yapılandırılmış (Programlanmış) Öğrenci İş Yükü (SSWL): öğretim elemanıyla programlanmış yüz yüze temas saatleri
- Yapılandırılmamış (Programlanmamış) Öğrenci İş Yükü (USWL): öğrencilerin bireysel çalışmaya, ders ödevlerini tamamlamaya ve her türlü sınava hazırlanmaya ayırdıkları süre
Öğrenci İş Yükü (SWL) = SSWL + USWL
Örnek:
6 ECTS Module/Sem: SWL = 6 × 25 = 150 hr/Sem
SSWL = 6 hrs/week = 90 hr/Sem … USWL = 150 - 90 = 60 hr/Sem
Programın Tamamı İçin Öğrenci İş Yükünün Hesaplanması:
- Lisans programı = 4 yıl = 8 yarıyıl
- Lisans programı = 240 ECTS kredisi
- Yarıyıl başına ders sayısı = 4–6 ders
- Yarıyıl = 15 hafta
- Yarıyıl = en az 14 öğretim haftası + 1 sınav haftası
- 1 ECTS kredisi = 25 saat
- Yarıyıl = 30 ECTS kredisi
- Yarıyıl = 750 saatlik toplam öğrenme süresi
- Hafta = 50 saatlik toplam öğrenme süresi
- Bir gün (6 günlük öğrenim haftası varsayımıyla) = toplam öğrenci iş yükünü temsil eden 8 saat 20 dakika
Bologna Sürecinin Uygulanması Aşağıdaki Adımları Kapsar:
- Öğrenci merkezli öğrenme yaklaşımının benimsenmesi (Student-centred Learning)
- Program öğrenme çıktılarının tasarlanması (Programme Learning Outcomes)
- Ders öğrenme çıktılarının iş gücü piyasasının gereksinimleriyle ilişkilendirilmesi (Module Learning Outcomes)
- Bologna ile uyumlu bir müfredatın tasarlanması (Curriculum)
- Program kataloğunun veya kılavuzunun yazılması (Programme Catalogue)
- Ders tanımı kılavuzunun yazılması (Module Description)
Öğrenci Merkezli Öğrenme
Ölçme ve değerlendirme, öğrenci merkezli öğrenme ile öğretmen merkezli öğrenme arasındaki en önemli farklardan biridir. Öğrenci merkezli öğrenme, öğretmen merkezli öğrenmeye kıyasla genellikle daha fazla biçimlendirici değerlendirme ve daha az düzey belirleyici (sonuç) değerlendirme içerir.
Öğrenci merkezli öğrenmede öğrenciler kendi öğrenmelerinin değerlendirilmesine katılır. Bu, öğrendiklerini nasıl ortaya koyacaklarına ilişkin kararlarda söz sahibi oldukları anlamına gelir. Öğrenmeyi ve motivasyonu destekleyen bir değerlendirme sisteminin geliştirilmesi, öğrenci merkezli yaklaşımların başarısı için vazgeçilmezdir.
Öğretmen Merkezli ve Öğrenci Merkezli Tasarım:
Öğretmen Merkezli Tasarım:
- İçerik – Bu alanda önemli olduğunu bildiğim şey nedir?
- Öğrenme etkinliği – Tüm bu içeriği nasıl düzenleyebilirim?
- Ölçme ve değerlendirme – Öğrettiklerimi nasıl sınayabilirim?
- Öğrenme hedefi – Bu ünitede onlara ne öğrettim?
- Öğrenme amacı – Bu derste onlara ne öğrettim?
Öğrenci Merkezli Tasarım:
- Öğrenme amacı – Öğrenciler dersin sonunda neler yapabilecek?
- Öğrenme hedefi – Öğrenciler bu ders saatinin sonunda neler yapabilecek?
- Ölçme ve değerlendirme – Öğrencilerin ilerleyip ilerlemediğini nasıl anlayacağız?
- Öğrenme etkinliği – Öğrencilerin ilerleyebilmek için neleri uygulaması gerekir?
- İçerik – Öğrencilerin ilerleyebilmek için öğretim elemanından neye ihtiyacı vardır?
Müfredat ve Ders Öğrenme Çıktıları İş Gücü Piyasasının Gereksinimleriyle Nasıl İlişkilendirilir
- Düzenli iş gücü piyasası analizleri yapılması
- Sektör paydaşlarıyla etkileşim kurulması
- Becerilerin öğrenme çıktılarıyla eşleştirilmesi
- İşyeri temelli öğrenmenin programa entegre edilmesi
- Yetkinliğe dayalı ölçme ve değerlendirmenin kullanılması
- Geri bildirim döngülerinin oluşturulması
- Esnek müfredat yapılarının geliştirilmesi
Uygulamanın Temel Bileşenleri
1. Bologna ile uyumlu bir müfredatın tasarlanması (Curriculum)
Bologna ile uyumlu bir müfredat tasarlamak, Avrupa standartlarının dikkate alınmasını, öğrenme çıktılarına odaklanılmasını ve bu çıktıların iş gücü piyasasının gereksinimleriyle ilişkilendirilmesini gerektirir.
2. Program kataloğunun veya kılavuzunun yazılması (Programme Catalogue)
Öğretim programına, programın öğrenme çıktılarına, koşullarına ve ölçme-değerlendirme yöntemlerine ilişkin tüm bilgileri içeren kapsamlı bir kılavuzdur.
3. Ders tanımı kılavuzunun yazılması (Module Description)
Her dersin amaçlarını, içeriğini, öğretim yöntemlerini ve ölçme-değerlendirmesini içeren ayrıntılı tanımıdır.
Unutulmaması Gereken Önemli Husus
Kısaca ifade etmek gerekirse, yükseköğretim kurumlarında kalite güvencesi uygulamasının en önemli amaçlarından biri etkili ve ihtiyaca uygun bir eğitim sağlamaktır!
- Nitelikli öğretim, her zaman nitelikli öğrenmeyle sonuçlanmaz
- Nitelikli öğrenme, öğrencilere sunulan öğrenme fırsatlarının; onların problem çözme becerilerine, işle ilgili becerilere ve iyi kişilerarası becerilere sahip bilgili yurttaşlar olmalarına ne ölçüde başarıyla katkı sağladığını ifade eder
- İyi öğrenme, öğrencinin gelecekteki yararı için üniversitede bulunduğu süre boyunca yaşadıklarına odaklanır
Kalite Güvencesinin Amaçları
Yükseköğretimde kalite güvencesinin amaçları, aşağıdaki alanlarda kalitenin güvence altına alınmasıdır:
- Eğitim (öğretme ve öğrenme)
- Araştırma faaliyetleri
- Toplumsal katkı
- İdari hizmetler
- Kurum, 5 yıllık bir stratejik plan hazırlamalı ve yürürlüğe koymalıdır
- Stratejik planlama olmaksızın bir eğitim kurumunda kalite güvencesinden söz edilemez
- Stratejik planlama şunları kapsar: vizyon, misyon, değerler, amaç, stratejik hedefler vb.
Avrupa Standartları ve Yönergelerinde Kalite Güvencesi İlkeleri – ESG 2015
- Yükseköğretim kurumları, sundukları hizmetlerin kalitesinden ve bu kalitenin güvence altına alınmasından birinci derecede sorumludur
- Kalite güvencesi; yükseköğretim sistemlerinin, kurumlarının, programlarının ve öğrencilerinin çeşitliliğine karşılık verir
- Kalite güvencesi, öğrenciler, akademik personel, kurumsal liderlik ve yönetim olmak üzere herkesi kapsayan bir kalite kültürünün gelişimini destekler
- Kalite güvencesi, öğrencilerin ve diğer tüm paydaşların ihtiyaç ve beklentilerini dikkate alır
ESG'nin Yapısı
Üç bölüm:
- İç kalite güvencesi: her biri için yönergeler içeren on standarttan oluşur
- Dış kalite güvencesi
- Kalite güvence ajansları
İç Kalite Güvencesine İlişkin Standartlar
- Kalite güvencesi politikası
- Programların tasarımı ve onaylanması
- Öğrenci merkezli öğrenme, öğretme ve değerlendirme
- Öğrenci kabulü, gelişimi, tanınması ve belgelendirilmesi
- Öğretim kadrosu
- Öğrenme kaynakları ve öğrenci desteği
- Bilgi yönetimi
- Kamuoyunun bilgilendirilmesi
- Programların sürekli izlenmesi ve periyodik olarak gözden geçirilmesi
- Döngüsel dış kalite güvencesi
Ayrıntılı Standartlar
1. Kalite Güvencesi Politikası
Kurumların, kamuoyuyla paylaşılan ve stratejik yönetimlerinin bir parçasını oluşturan bir kalite güvencesi politikası bulunmalıdır. İç paydaşlar, dış paydaşları da sürece dâhil ederek bu politikayı uygun yapılar ve süreçler aracılığıyla geliştirmeli ve uygulamalıdır.
- İç paydaşlar: akademik personel; idari personel; yöneticiler; öğrenciler; kurum
- Dış paydaşlar: işverenler; veliler; eğitimden doğrudan yararlanmayanlar da dâhil olmak üzere toplumun bütünü; kamu kurumları; kuruluşlar
2. Programların Tasarımı ve Onaylanması
Kurumların, programlarının tasarımı ve onaylanmasına yönelik süreçleri bulunmalıdır. Programlar, hedeflenen öğrenme çıktıları da dâhil olmak üzere kendileri için belirlenen amaçları karşılayacak şekilde tasarlanmalıdır. Bir programın sonunda elde edilen yeterlilik açıkça tanımlanmalı, paylaşılmalı ve yükseköğretim için ulusal yeterlilikler çerçevesinin doğru düzeyine atıfta bulunmalıdır.
Kurumun, öğrenme çıktılarının iş gücü piyasasının ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde nasıl tasarlanacağı konusunda görüş bildiren bir iş dünyası ve sanayi danışma kurulu bulunmalıdır.
3. Öğrenci Merkezli Öğrenme, Öğretme ve Değerlendirme
Kurumlar, programların öğrencileri öğrenme sürecinin oluşturulmasında etkin rol almaya teşvik edecek şekilde yürütülmesini ve öğrenci değerlendirmesinin bu yaklaşımı yansıtmasını sağlamalıdır.
4. Öğrenci Kabulü, Gelişimi, Tanınması ve Belgelendirilmesi
Kurumlar, öğrenci "yaşam döngüsünün" tüm aşamalarını, örneğin öğrenci kabulü, gelişimi, tanınması ve belgelendirilmesini kapsayan, önceden tanımlanmış ve yayımlanmış düzenlemeleri tutarlı bir şekilde uygulamalıdır.
5. Öğretim Kadrosu
Kurumlar, öğretim elemanlarının yetkinliğinden emin olmalıdır. Personelin işe alınması ve geliştirilmesi için adil ve şeffaf süreçler uygulamalıdır.
6. Öğrenme Kaynakları ve Öğrenci Desteği
Kurumlar, öğrenme ve öğretme faaliyetleri için uygun finansmana sahip olmalı ve yeterli ve kolay erişilebilir öğrenme kaynakları ile öğrenci desteğinin sağlanmasını güvence altına almalıdır.
7. Bilgi Yönetimi
Kurumlar, programlarının ve diğer faaliyetlerinin etkin yönetimi için ilgili bilgileri toplamalı, analiz etmeli ve kullanmalıdır.
8. Kamuoyunun Bilgilendirilmesi
Kurumlar, programlar da dâhil olmak üzere faaliyetleri hakkında açık, doğru, nesnel, güncel ve kolay erişilebilir bilgiler yayımlamalıdır.
9. Programların Sürekli İzlenmesi ve Periyodik Olarak Gözden Geçirilmesi
Kurumlar, programlarının kendileri için belirlenen amaçlara ulaşmasını ve öğrencilerin ve toplumun ihtiyaçlarına karşılık vermesini sağlamak amacıyla programlarını izlemeli ve periyodik olarak gözden geçirmelidir. Bu gözden geçirmeler programın sürekli iyileştirilmesiyle sonuçlanmalıdır. Bunun sonucunda planlanan ya da gerçekleştirilen her türlü faaliyet ilgili tüm taraflara bildirilmelidir.
10. Döngüsel Dış Kalite Güvencesi
Kurumlar, Avrupa Standartları ve Yönergeleri (ESG) doğrultusunda döngüsel olarak dış kalite güvencesi süreçlerinden geçmelidir.
Beşinci Standart: Öğretim Kadrosu – Ayrıntılı İnceleme
Irak üniversitelerindeki akademik personelin yetkinliği, Bologna Süreci standartlarına – Avrupa Yükseköğretim Alanında Kalite Güvencesi için Standartlar ve Yönergeler'in Beşinci Standardına – göre değerlendirilebilir. Söz konusu standart şöyle der: "Kurumlar, öğretim elemanlarının yetkinliğinden emin olmalıdır. Personelin işe alınması ve geliştirilmesi için adil ve şeffaf süreçler uygulamalıdır."
Bu değerlendirme, Akademik Performans Göstergesinin (API) hesaplanmasıyla gerçekleştirilir
Akademik Performans Göstergesi, Bologna öğretim sistemiyle faaliyet gösteren Irak üniversitelerindeki bir öğretim üyesinin öğretim elemanı ve araştırmacı olarak performansının aşağıdaki yönlerde değerlendirilmesini ifade eder:
- Öğretimin kalitesinin güvence altına alınması
- Öğrenmenin kalitesinin güvence altına alınması
- Uluslararası nitelikte öğretim üyesinin güvence altına alınması
Akademik Performans Göstergesi Nasıl Hesaplanır
API değeri üç ana (makro) boyuttan hesaplanır:
- Bologna ilke ve yönergelerine göre ders ve öğretim yöntemine ilişkin öğrenci geri bildirimi (%65)
- Bölüm Başkanı değerlendirmesi (%20)
- Öğretim portfolyosu değerlendirmesi (%15)
API'nin azami değeri 100 puandır.
Kalite Güvencesi Raporu
Her yarıyılın veya akademik yılın sonunda bölümler ve eğitim kurumları, aşağıdakileri içeren kalite güvencesi raporları hazırlamalıdır:
- Veri ve göstergelerin analizi
- Hedeflere ulaşılma düzeyinin değerlendirilmesi
- Güçlü ve zayıf yönlerin belirlenmesi
- Geleceğe yönelik iyileştirme planları
- Öneriler ve önerilen eylemler
Kalite güvencesi raporu şablonu MS-Word formatında indirilebilir
Sonuç
Bologna Sürecinin Irak yükseköğretiminde uygulanması, eğitim sistemimizin uluslararası standartlar doğrultusunda modernleştirilmesi ve geliştirilmesi yolunda önemli bir adımdır. Öğrenci merkezli öğrenmeye, kalite güvencesine ve eğitimin iş gücü piyasasının gereksinimleriyle ilişkilendirilmesine odaklanarak yükseköğretimin kalitesinde niteliksel bir sıçrama gerçekleştirebilir ve mezunlarımızın bölgesel ve küresel ölçekte rekabet edebilme gücünü artırabiliriz.