پرۆسەی بۆلۆنیا لە خوێندنی باڵای عێراقدا

وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی - عێراق

پ.د. سەلاح ئیسماعیل یەحیا

شارەزا لە دڵنیایی جۆریی پەروەردەیی و پەرەپێدانی مەنهەجەکان

ئەندامی لیژنەی سەرپەرشتیاری جێبەجێکردنی پرۆسەی بۆلۆنیا لە وەزارەتی خوێندنی باڵا (بەغدا و هەولێر)

ئەندامی ئەنجومەنی دڵنیایی جۆریی پرۆسەی بۆلۆنیا

عربي کوردی EN TR ES
دانیشتنی یەکەم: کێشە و ئاستەنگە سەرەکییەکانی سیستەمی خوێندنی عێراقی

هەندێک لە کێشە و ئاستەنگەکانی سیستەمی خوێندنی باڵای عێراقی

سیستەمی خوێندنی باڵای عێراقی لەسەر بنەمای سیستەمی خوێندنی باڵای بەریتانی بنیات نرا. بەڵام بە تێپەڕبوونی کات، بەپێی پێداویستییەکانی زانکۆکان، بارودۆخی سیاسی/ئابووری/کۆمەڵایەتی و ئاستەنگەکان لە هەموو بوارەکاندا دەستکاری کرا. لە ئەنجامدا، سیستەمی خوێندنی باڵای عێراقی بووەتە سیستەمێکی تێکەڵ کە بە دەست چەندین کێشە و ئاستەنگەوە دەناڵێنێت.

کێشە سەرەکییەکان:

  • ڕۆژژمێری ئەکادیمیی ناجێگیر
  • زەحمەتیی دڵنیابوون لە جۆریی فێرکردن/فێربوون، و زەحمەتیی بەدەستهێنانی ئەکرێدیتەیشن
  • مەنهەج بە ڕوونی بە دەرئەنجامەکانی فێربوونی بەرنامە و مۆدیوڵەوە نەبەستراوەتەوە
  • دەرئەنجامەکانی فێربوونی بەرنامە بە پێداویستییەکانی بازاڕی کارەوە نەبەستراونەتەوە
  • هیچ هەژمارکردنێکی هاوسەنگ بۆ کاتژمێرە خشتەبۆنەکراوەکانی قوتابیان (خوێندنی خۆیی) کە بۆ بەدیهێنانی دەرئەنجامەکانی فێربوون پێویستن، نییە
  • هەڵسەنگاندنی قوتابیان لە ماوەی وەرزدا زیاتر جەخت لەسەر هەڵسەنگاندنی کۆتایی دەکاتەوە نەک هەڵسەنگاندنی ڕۆژانەی پێکهێنەر
  • هەڵسەنگاندنی قوتابیان لە ماوەی وەرزدا هەموو دەرئەنجامەکانی فێربوونی مۆدیوڵ ناگرێتەوە
  • شێوازی هەژمارکردنی تێکڕای کۆی نمرەکان (CGPA) دادپەروەرانە نییە و هانی قوتابیان دەدات کە گرنگی بە ساڵانی سەرەتای خوێندن نەدەن
  • کێشی کاتژمێرەکانی وانەوتنەوەی تیۆری و پراکتیکی یەکسان نییە
  • جووڵەی قوتابیان، چ لە ئاستی نیشتمانی و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، ئاسان نییە

سیستەمی ئێستای یەکەی خوێندن

سیستەمی خوێندنی باڵای عێراقی کاتژمێرە خوێندنییەکان بە یەکە دەپێوێت:

  • 1 کاتژمێری تیۆری = 1 یەکە (سیستەمی وەرزی)
  • 1 کاتژمێری تیۆری = 2 یەکە (سیستەمی ساڵانە)
  • 2 کاتژمێری پراکتیکی (تاقیگە) = 1 کاتژمێری تیۆری

بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی چوار ساڵە، دەبێت قوتابی نزیکەی 140–145 یەکە کۆبکاتەوە.

تێکڕای کۆی نمرەکان (CGPA)

لە سیستەمی خوێندنی باڵای عێراقیدا، CGPA بە دانانی کێشی جیاواز بۆ ساڵانی خوێندن هەژمار دەکرێت، بە جۆرێک کە کێشی زیاتر دەدرێتە ساڵانی کۆتایی:

نموونەی 1: بەرنامەیەکی چوار ساڵە

بۆ قوتابییەک کە ئەم نمرە ساڵانانەی هەیە:

  • ساڵی یەکەم: 75 (کێش 10%)
  • ساڵی دووەم: 80 (کێش 20%)
  • ساڵی سێیەم: 90 (کێش 30%)
  • ساڵی چوارەم: 65 (کێش 40%)

CGPA = 10% × 75 + 20% × 80 + 30% × 90 + 40% × 65 = 76.5

هۆکارەکانی پەیڕەوکردنی پرۆسەی بۆلۆنیا لە دامەزراوەکانماندا:

  • ئاسانکردنی ئەکرێدیتەیشن
  • ئاسانکردنی جووڵەی قوتابیان
  • ئاسانکردنی دانپێدانانی نێودەوڵەتی
  • بەدیهێنانی جۆرییەکی باشتر لە فێرکردن و فێربووندا
  • پشتگیریکردنی دڵنیایی جۆری لەناو دامەزراوەدا
  • بەکارهێنانی کارای ڕۆژژمێری ئەکادیمی
  • ئاراستەکردنی دامەزراوە بەرەو ڕێبازی قوتابی-تەوەر
  • پێدانی بەرپرسیارێتی و دەسەڵاتی زیاتر بە مامۆستایانی زانکۆ
  • جەختکردنەوە لەسەر کاتژمێر و چالاکییە خشتەبۆنەکراوەکانی فێربوونی قوتابیان و هەڵسەنگاندنیان

پرۆسەی بۆلۆنیا جێگرەوەی سیستەمی نیشتمانیی خوێندنی باڵا نییە، بەڵکو تەواوکەرێتی

چۆن گۆڕانکاری بەڕێوە دەبەین

بەڕێوەبردنی گۆڕانکاری تێگەیشتن لە کاردانەوە مرۆییەکان بەرامبەر بە گۆڕانکاری دەگرێتەوە، کە بە چەند قۆناغێکی جیاوازدا تێدەپەڕن:

  • ئاستەنگ و گۆڕانکاریی داهێنەرانە: چاوەڕوانییەکانمان ڕووبەڕووی واقیع دەبنەوە
  • شۆک: تێگەیشتن لەوەی کە داهێنان پێویستە
  • نکۆڵیکردن: متمانەپێکراوی؛ زیادەڕۆیی لە خەمڵاندنی شارەزایی خۆمان
  • قبووڵکردن: هەوڵدان و تاقیکردنەوە
  • هۆشیاری و زانین: گۆڕانکارییەکە قبووڵ دەکرێت
  • یەکخستن: چاوەڕوانییە کەسییە هەستپێکراوەکان سەبارەت بە بەڕێوەبردنی گۆڕانکاری
ئەو ڕێبازە نەگونجاوانەی کە بە ڕوونی گرنگی بە نیگەرانییەکانی ستافی ئەکادیمی نادەن، زیانێکی بەردەوام بە قبووڵکردنی ئەو گۆڕانکارییانە دەگەیەنن کە پێشنیار و جێبەجێ دەکرێن.
دانیشتنی دووەم: ناساندنی پرۆسەی بۆلۆنیا – بەرەو خوێندنی باڵای یەکگرتوو و تەواوکار

پرۆسەی بۆلۆنیا چییە؟

پرۆسەی بۆلۆنیا هاوکارییەکی نێوان حکومییە لە نێوان 48 وڵاتی ئەوروپیدا لە بواری خوێندنی باڵادا. ئەم پرۆسەیە ڕێنمایی هەوڵی بەکۆمەڵی دەسەڵاتە گشتییەکان، زانکۆکان، مامۆستایان و قوتابیان دەکات، لەگەڵ کۆمەڵە و ڕێکخراوەکانی لایەنە پەیوەندیدارەکان، خاوەنکاران، دەزگاکانی دڵنیایی جۆری، ڕێکخراو و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان، لەوانەش کۆمیسیۆنی ئەوروپی، سەبارەت بە چۆنیەتیی باشترکردنی نێودەوڵەتیبوونی خوێندنی باڵا.

پوختەی سەرەتایی: پرۆسەی بۆلۆنیا

دەستپێشخەرییەکی ئەوروپییە کە ئامانجی هاوئاهەنگکردنی سیستەمەکانی خوێندنی باڵایە لە سەرانسەری کیشوەرەکەدا. ئەم پرۆسەیە هەوڵ دەدات ناوچەیەکی پەروەردەیی هاوبەش دروست بکات کە جووڵەی قوتابیان و ئەکادیمییەکان لە نێوان زانکۆ جیاوازەکانی ئەوروپادا ئاسانتر بکات.

بۆچی وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپا ئەم پرۆسەیەیان پەیڕەو کرد؟ وەڵامەکە لە چەند هۆکارێکی سەرەکیدایە:

  • هاوئاهەنگکردنی پێوەرەکان: بەراوردکردن و دانپێدانان بە بڕوانامە زانکۆییەکان لە هەموو وڵاتانی ئەندامدا، کە وا دەکات دەرچووان بە ئاسانی لە هەر شوێنێکی یەکێتیی ئەوروپادا کار بدۆزنەوە
  • بەهێزکردنی هاوکاریی ئەکادیمی: هاندانی ئاڵوگۆڕی قوتابیان، ئەکادیمییەکان و توێژینەوەکان لە نێوان زانکۆ ئەوروپییەکاندا، کە بەمەش هاوکاریی زانستی و داهێنان بەهێز دەکات
  • بەرزکردنەوەی ئاستی خوێندنی باڵا: پاڵنانی زانکۆ ئەوروپییەکان بۆ پەرەپێدانی بەرنامە خوێندنییەکانیان و باشترکردنی جۆریی فێرکردن، بۆ ئەوەی هاوشانی ئەو پێوەرە نوێیانە بن کە پرۆسەی بۆلۆنیا دایناون
  • زیادکردنی توانای کێبڕکێی دەرچووان: پڕچەککردنی دەرچووان بەو لێهاتوویی و زانیارییانەی کە پێداویستییەکانی بازاڕی کاری گۆڕاو پڕ دەکەنەوە، و زیادکردنی دەرفەتیان بۆ بەدەستهێنانی کاری خاوەن بەهای زیادەکراوی بەرز

جەختی سەرەکی لەسەر ئەمانەیە:

  • هێنانە ئارای سیستەمی سێ خولی (بەکالۆریۆس / ماستەر / دکتۆرا)
  • بەهێزکردنی دڵنیایی جۆری
  • ئاسانترکردنی دانپێدانان بە بڕوانامەکان و ماوەکانی خوێندن

ئامانجە سەرەکییەکانی پرۆسەی بۆلۆنیا

چوارچێوەیەکی ئەوروپییە کە لە ساڵی 1999 دامەزرا بە ئامانجی هاوئاهەنگکردنی سیستەمەکانی خوێندنی باڵای وڵاتانی ئەندامی ئەوروپا.

ئامانجی بنەڕەتیی پرۆسەکە بریتییە لە:

  • ئاسانکردنی جووڵەی قوتابیان و توێژەران لە نێوان زانکۆ ئەوروپییەکاندا
  • بەرزکردنەوەی جۆریی پەروەردە و فێرکردن
  • پڕکردنەوەی پێداویستییەکانی بازاڕی کار کە بەردەوام لە گۆڕاندایە

1. هاوئاهەنگکردنی بڕوانامە ئەکادیمییەکان:

  • دانپێدانان بەو بڕوانامە زانکۆییانەی لە هەر وڵاتێکی ئەوروپی بەدەست دێن لە هەموو وڵاتانی دیکەدا
  • ئاسانکردنی دانپێدانان لە وڵاتێکی ئەوروپیدا بەو خوێندنە زانکۆییەی لە وڵاتێکی دیکەدا تەواو کراوە

2. ئاسانکردنی جووڵەی قوتابیان و توێژەران:

  • توانادارکردنی قوتابیان بۆ گواستنەوە لە نێوان زانکۆ ئەوروپییەکاندا بە ئاسانییەکی زیاتر
  • هاندانی ئاڵوگۆڕی ئەکادیمی لە نێوان دامەزراوە پەروەردەییەکاندا
  • ئاسانکردنی بەدەستهێنانی کار بۆ توێژەران لە وڵاتە جیاوازەکانی ئەوروپادا

3. بەرزکردنەوەی جۆریی پەروەردە و فێرکردن:

  • دانانی پێوەری جۆریی بەرز بۆ دامەزراوە پەروەردەییەکان و بەرنامە خوێندنییەکان
  • هاندانی پەرەپێدانی بەردەوامی بەرنامە خوێندنییەکان بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییەکانی بازاڕی کار
  • بەهێزکردنی ڕۆڵی توێژینەوەی زانستی لە زانکۆکاندا

4. پەرەپێدانی بەرنامە خوێندنییەکان:

  • نەرمترکردنی بەرنامە خوێندنییەکان و گونجاندنیان لەگەڵ پێداویستییەکانی قوتابیان و بازاڕی کار
  • هاندانی فێربوونی درێژخایەن بە درێژایی ژیان و پەرەپێدانی لێهاتووییە کەسی و پیشەییەکان

5. هاندانی هاوکاری لە نێوان زانکۆکاندا:

  • بەهێزکردنی هاوکاری لە نێوان زانکۆ ئەوروپییەکاندا لە بواری توێژینەوە و فێرکردندا
  • پەرەپێدانی بەرنامەی خوێندنی هاوبەش
  • ئاڵوگۆڕی شارەزایی و توانستەکان لە نێوان دامەزراوە پەروەردەییەکاندا

گرنگیی پرۆسەی بۆلۆنیا بۆ قوتابیان، زانکۆکان و بازاڕی کار

بۆ قوتابیان:

  • دەرفەتی زیاتر بۆ خوێندن لە دەرەوەی وڵات: پرۆسەی بۆلۆنیا دەرفەت بە قوتابیان دەدات لە وڵاتە جیاوازەکانی ئەوروپادا بخوێنن و فێر ببن، کە ئاسۆیان فراوانتر دەکات و ئەزموونێکی کولتووری و ئەکادیمیی دەوڵەمەندیان پێدەبەخشێت
  • ناسینی کولتوورە جیاوازەکان: قوتابیان ئەزموونێکی دەوڵەمەندی ئاڵوگۆڕی کولتووری دەژین، کە یارمەتیی پەرەپێدانی کەسایەتی و لێهاتووییەکانی پەیوەندیی نێوان کەسییان دەدات
  • دەرفەتی باشتری دامەزراندن: دەرفەتی قوتابیان بۆ دۆزینەوەی کار لە وڵاتە جیاوازەکانی ئەوروپادا زیاد دەکات، چونکە ئەو بڕوانامانەی لە چوارچێوەی بۆلۆنیادا دانیان پێدانراوە پێوەری هاوبەش پەیڕەو دەکەن
  • فێربوونی درێژخایەن بە درێژایی ژیان: پرۆسەی بۆلۆنیا هانی فێربوونی بەردەوام و پەرەپێدانی لێهاتووییەکان دەدات، کە دەرچووان توانای زیاتریان دەبێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکانی بازاڕی کاری گۆڕاو

بۆ زانکۆکان:

  • بەهێزکردنی هاوکاریی نێودەوڵەتی: هانی زانکۆکان دەدات لەگەڵ زانکۆکانی دیکەی ئەوروپادا هاوکاری بکەن، کە دەبێتە هۆی ئاڵوگۆڕی شارەزایی و زانیاری
  • ڕاکێشانی قوتابیانی نێودەوڵەتی: پرۆسەی بۆلۆنیا قوتابیانی نێودەوڵەتیی زیاتر بۆ زانکۆ ئەوروپییەکان ڕادەکێشێت، کە فرەچەشنیی ژینگەی فێربوون زیاد دەکات
  • باشترکردنی جۆریی پەروەردە و فێرکردن: زانکۆکان پاڵ پێوە دەنێت بۆ پەرەپێدانی بەرنامە خوێندنییەکانیان و باشترکردنی جۆریی فێرکردن بۆ گەیشتن بە پێوەرەکانی بۆلۆنیا
  • زیادکردنی توانای کێبڕکێ: زانکۆ ئەوروپییەکان لە ئاستی جیهانیدا کێبڕکێکارتر دەکات

بۆ بازاڕی کار:

  • دابینکردنی کادیری شارەزا: پرۆسەی بۆلۆنیا یارمەتیی دابینکردنی کادیری شارەزا و خاوەن لێهاتوویی بەرز دەدات بۆ بازاڕی کاری ئەوروپی
  • زیادکردنی بەرهەمهێنان: هێزی کاری شارەزا و نەرم دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی بەرهەمهێنان لە کۆمپانیا و ڕێکخراوەکاندا
  • بەرەوپێشبردنی داهێنان: ئاڵوگۆڕی ئەکادیمی و هاوکاری لە نێوان زانکۆ و کۆمپانیاکاندا هانی داهێنان و پەرەپێدانی بەرهەم و خزمەتگوزاریی نوێ دەدەن

مێژووی پرۆسەی بۆلۆنیا – قۆناغە گرنگەکانی پەرەسەندنی:

1999:

یەکەم کۆنفرانسی وەزیران لە بۆلۆنیا بەسترا و پرۆسەی بۆلۆنیا بە فەرمی دەستی پێکرد

2003:

ڕاگەیەندراوی بەرلین پەسەند کرا، کە بنەما سەرەکییەکانی پرۆسەی بۆلۆنیا و ئەو ئامانجانەی دەبێت بەدی بهێنرێن دیاری کرد

2005:

ڕاگەیەندراوی بێرگن پەسەند کرا، کە جەختی لەسەر گرنگیی پەروەردەی خاوەن جۆری و فێربوونی درێژخایەن بە درێژایی ژیان کردەوە

2010:

جاڕنامەی بوداپێست–ڤیەننا پەسەند کرا، کە جەختی لەسەر ڕۆڵی خوێندنی باڵا لە بەدیهێنانی ئامانجەکانی ستراتیژیی ئەوروپا 2020 کردەوە

2020:

یادی بیستەمین ساڵڕۆژی پرۆسەی بۆلۆنیا کرایەوە، و جەخت لەسەر گرنگیی پەرەپێدان و نوێکردنەوەی بەردەوام کرایەوە

بڵاوکراوە سەرەکییەکانی ناوچەی خوێندنی باڵای ئەوروپی (EHEA)

  • پێوەر و ڕێنماییەکانی دڵنیایی جۆری لە EHEA (ESG 2015)
  • ڕێبەری بەکارهێنەرانی ECTS
دانیشتنی سێیەم: سیستەمی ئەوروپیی گواستنەوە و کۆکردنەوەی یەکە خوێندنییەکان (ECTS)

ECTS چییە؟

سیستەمی ئەوروپیی گواستنەوە و کۆکردنەوەی یەکە خوێندنییەکان (ECTS) توخمێکی گرنگی پرۆسەی بۆلۆنیایە و ئامانجی یارمەتیدانی قوتابیانی نێودەوڵەتییە بۆ ئەوەی باشترین سوود لە ئەزموونی خوێندنیان لە دەرەوەی وڵات وەربگرن. ECTS لە سەرەتادا بۆ قوتابیانی ئێراسمۆس داندرابوو، وەک ئامرازێک بۆ دانپێدانان بەو کۆرس و بەرنامانەی لە ماوەی مانەوەیان لە دەرەوەی وڵات خوێندوویانن.

سیستەمی یەکەکانی ECTS بەرنامەکانی بڕوانامە و ئاستی ئەدای قوتابیان لە هەموو وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپادا ڕوونتر و بەراوردکراوتر دەکات. ECTS جێگەی پێوەرە ناوخۆییە (نیشتمانییە) جۆراوجۆرەکانی ناو ئەوروپای گرتووەتەوە یان تەواوکەریان بووە.

سوودە سەرەکییەکانی ECTS بۆ قوتابیان ئەمانە دەگرێتەوە:

  • دەتوانیت بەکالۆریۆس لە وڵاتێکی یەکێتیی ئەوروپا و ماستەر لە وڵاتێکی دیکە بخوێنیت، هەروەک ئەوەی هەردووکیانت لە هەمان وڵاتدا خوێندبێت
  • دەتوانیت لە هەر وڵاتێکی یەکێتیی ئەوروپا کە دەتەوێت بەدوای کاردا بگەڕێیت، چونکە بە ئاسانی دان بە خوێندنەکەتدا دەنرێت
  • ئەگەر بڕوانامەیەکی هاوبەش دەخوێنیت، وەرزێک لە دەرەوەی وڵات دەخوێنیت، یان بەشداری لە ئێراسمۆس دەکەیت، زانکۆی بنەڕەتیت دەتوانێت بە ئاسانی لە ڕێگەی گواستنەوەی یەکەکانەوە بەدواداچوون بۆ کاتژمێرەکانی خوێندنت بکات
  • سادەکردنی کارە کارگێڕییە ئەکادیمییەکان
  • خەمڵاندنی ئاستی ئاڵۆزیی وەرزێک، سیمینارێک، ڕاهێنانێکی کرداری، نامەیەک و هتد ئاسانترە، لەسەر بنەمای ژمارەی ئەو یەکانەی لە کاتی تەواوکردنیدا پێشکەشی دەکات
  • جیاوازیی کەمتر لە نێوان قوتابیانی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی لە زانکۆکاندا
  • تەنانەت ئەگەر لە بەرنامەیەک بکشێیتەوە، یەکەکانی ECTS یارمەتیت دەدەن بۆ سەلماندنی دەستکەوتە ئەکادیمییەکانت، بەمەش پێویست ناکات هەمان کۆرس دووبارە بخوێنیتەوە
  • بڕوانامەکەت هەمان ژمارەی یەکەی دەبێت، بەبێ گوێدانە ئەو بوارە ئەکادیمییەی دەیخوێنیت

ECTS چۆن کار دەکات؟

بە تەواوکردنی وەرزێک، سیمینارێک، مۆدیوڵێک و هتد، یەکەکانی ECTS بەدەست دەهێنیت. هەر یەکەیەکی ECTS نوێنەرایەتیی بڕی ئەو بارە خوێندنییە دەکات کە قوتابی لەو ماوەیەدا تەواوی کردووە.

هەندێک نموونەی یەکەکانی ECTS کە بۆ هەر جۆرێکی بڕوانامە تەرخان کراون:

  • 1 ساڵی خوێندن – 60 یەکەی ECTS
  • بەرنامەی بەکالۆریۆسی 3 ساڵە – 180 یەکەی ECTS
  • بەرنامەی بەکالۆریۆسی 4 ساڵە – 240 یەکەی ECTS
  • بەرنامەی ماستەری 2 ساڵە – 120 یەکەی ECTS

بەپێی وڵات، یەک یەکەی ECTS بە تێکڕا بەرامبەرە بە 25–30 کاتژمێر لە باری خوێندنی قوتابی.

سیستەمی خوێندنی عێراقی 1 ECTS = 25 کاتژمێر لە باری خوێندنی قوتابی پەسەند کردووە.

پێوەری نمرەدانی ECTS

سیناریۆی یەکەم:

  • Excellent (A): Best 10%
  • Very Good (B): Next 25%
  • Good (C): Next 30%
  • Satisfactory (D): Next 25%
  • Sufficient (E): Next 10%
  • FX: Fail (almost passing)
  • F: Fail

تێبینی: نمرەکانی A، B، C، D و E سەر بە گرووپی دەرچوونن.

سیناریۆی دووەم:

گرووپ پلە هاوتای عەرەبی نمرە (%) پێناسە
گرووپی دەرچوون
(50-100)		 A - Excellent امتياز 90-100 ئەدای نایاب
B - Very Good جيد جداً 80-89 سەرووی تێکڕا لەگەڵ هەندێک هەڵە
C - Good جيد 70-79 کارێکی پتەو لەگەڵ هەڵەی بەرچاو
D - Satisfactory متوسط 60-69 مامناوەند بەڵام لەگەڵ کەموکوڕیی گەورە
E - Sufficient مقبول 50-59 کارەکە کەمترین پێوەرەکان پڕ دەکاتەوە
گرووپی کەوتن
(0-49)		 FX - Fail مقبول بقرار 45-49 کاری زیاتر پێویستە بەڵام یەکە دەبەخشرێت
F - Fail راسب 0-44 بڕێکی بەرچاو لە کار پێویستە

تێکڕای کۆی نمرەکان (CGPA)

نموونە: تۆ بڕوانامەی بەکالۆریۆسێکی 4 ساڵەت تەواو کردووە کە لە 40 کۆرس (مۆدیوڵ) پێکهاتووە (5 مۆدیوڵ بۆ هەر وەرزێک)، و هەر مۆدیوڵێک 6 یەکەی ECTS ـە. ئەم نمرانەت بەدەست هێناوە:

  • 13 (91): 13 مۆدیوڵ بە نمرەی 91
  • 11 (83): 11 مۆدیوڵ بە نمرەی 83
  • 14 (77): 14 مۆدیوڵ بە نمرەی 77
  • 02 (65): 2 مۆدیوڵ بە نمرەی 65

بۆ هەژمارکردنی CGPA:

CGPA = [13 × (91 × 6) + 11 × (83 × 6) + 14 × (77 × 6) + 2 × (65 × 6)] ÷ 240

CGPA = [13 × 546 + 11 × 498 + 14 × 462 + 2 × 390] ÷ 240

CGPA = [7,098 + 5,478 + 6,468 + 780] ÷ 240

CGPA = 82.6 (زۆر باش)

باری خوێندنی قوتابی (SWL)

ECTS بەهایەکی وەسفیی ژمارەییە بۆ بڕوانامەیەک، کە بە پێی باری خوێندنی قوتابی (SWL) دەردەبڕدرێت، و بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت: "ژمارەی ئەو کاتژمێرە کارییانەی کە بە شێوەیەکی ئاسایی پێویستن بۆ تەواوکردنی چالاکییەکانی فێربوون لە مۆدیوڵەکانی کۆرسدا بۆ بەدیهێنانی دەرئەنجامە چاوەڕوانکراوەکانی فێربوون."

لەم سیستەمەدا، کۆی باری خوێندنی قوتابی لە دوو پێکهاتە پێک دێت:

  • باری خوێندنی ڕێکخراو (خشتەبۆکراو)ی قوتابی (SSWL): کاتژمێرەکانی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ مامۆستا بەپێی خشتە
  • باری خوێندنی ناڕێکخراو (خشتەبۆنەکراو)ی قوتابی (USWL): ئەو کاتەی قوتابیان بۆ خوێندنی خۆیی، تەواوکردنی ئەرکەکانی مۆدیوڵ و خۆئامادەکردن بۆ هەموو جۆرەکانی تاقیکردنەوە تەرخانی دەکەن

باری خوێندنی قوتابی (SWL) = SSWL + USWL

نموونە:

6 ECTS Module/Sem: SWL = 6 × 25 = 150 hr/Sem

SSWL = 6 hrs/week = 90 hr/Sem … USWL = 150 - 90 = 60 hr/Sem

هەژمارکردنی باری خوێندنی قوتابی بۆ تەواوی بەرنامەکە:

  • بەرنامەی بەکالۆریۆس = 4 ساڵ = 8 وەرز
  • بەرنامەی بەکالۆریۆس = 240 یەکەی ECTS
  • ژمارەی مۆدیوڵەکان لە هەر وەرزێکدا = 4–6 مۆدیوڵ
  • وەرز = 15 هەفتە
  • وەرز = لانیکەم 14 هەفتەی وانەوتنەوە + 1 هەفتەی تاقیکردنەوە
  • 1 یەکەی ECTS = 25 کاتژمێر
  • وەرز = 30 یەکەی ECTS
  • وەرز = 750 کاتژمێر لە کۆی کاتی فێربوون
  • هەفتە = 50 کاتژمێر لە کۆی کاتی فێربوون
  • یەک ڕۆژ (بە گریمانەی هەفتەیەکی خوێندنی 6 ڕۆژی) = 8 کاتژمێر و 20 خولەک، کە نوێنەرایەتیی کۆی باری خوێندنی قوتابی دەکات
دانیشتنی چوارەم: میکانیزمی جێبەجێکردنی پرۆسەی بۆلۆنیا

جێبەجێکردنی پرۆسەی بۆلۆنیا ئەم هەنگاوانەی خوارەوە دەگرێتەوە:

  • پەیڕەوکردنی ڕێبازی فێربوونی قوتابی-تەوەر (Student-centred Learning)
  • داڕشتنی دەرئەنجامەکانی فێربوونی بەرنامە (Programme Learning Outcomes)
  • بەستنەوەی دەرئەنجامەکانی فێربوونی مۆدیوڵ بە پێداویستییەکانی بازاڕی کارەوە (Module Learning Outcomes)
  • داڕشتنی مەنهەجێکی گونجاو لەگەڵ بۆلۆنیا (Curriculum)
  • نووسینی کەتەلۆگ یان ڕێبەری بەرنامە (Programme Catalogue)
  • نووسینی ڕێبەری وەسفی مۆدیوڵ (Module Description)

فێربوونی قوتابی-تەوەر

هەڵسەنگاندن یەکێکە لە گرنگترین جیاوازییەکانی نێوان فێربوونی قوتابی-تەوەر و فێربوونی مامۆستا-تەوەر. فێربوونی قوتابی-تەوەر بە شێوەیەکی گشتی هەڵسەنگاندنی پێکهێنەری زیاتر و هەڵسەنگاندنی کۆتایی کەمتر لە خۆ دەگرێت بە بەراورد بە فێربوونی مامۆستا-تەوەر.

لە فێربوونی قوتابی-تەوەردا، قوتابیان بەشداری لە هەڵسەنگاندنی فێربوونی خۆیاندا دەکەن. ئەمەش واتە بەشداری دەکەن لە بڕیاردان لەسەر چۆنیەتیی نیشاندانی ئەوەی فێری بوون. پەرەپێدانی هەڵسەنگاندنێک کە پشتگیریی فێربوون و هاندان بکات، بۆ سەرکەوتنی ڕێبازەکانی قوتابی-تەوەر پێویستییەکی بنەڕەتییە.

داڕشتنی مامۆستا-تەوەر بەرامبەر داڕشتنی قوتابی-تەوەر:

داڕشتنی مامۆستا-تەوەر:
  1. ناوەڕۆک – چی دەزانم کە لەم بوارەدا گرنگە؟
  2. چالاکیی فێربوون – چۆن دەتوانم هەموو ئەم ناوەڕۆکە ڕێک بخەم؟
  3. هەڵسەنگاندن – چۆن دەتوانم ئەوەی وتوومەتەوە تاقی بکەمەوە؟
  4. ئامانجی فێربوون – لەم یەکەیەدا چیم فێر کردن؟
  5. مەبەستی فێربوون – لەم پۆلەدا چیم فێر کردن؟
داڕشتنی قوتابی-تەوەر:
  1. مەبەستی فێربوون – قوتابیان لە کۆتایی کۆرسەکەدا توانای ئەنجامدانی چییان دەبێت؟
  2. ئامانجی فێربوون – قوتابیان لە کۆتایی وانەکەدا توانای ئەنجامدانی چییان دەبێت؟
  3. هەڵسەنگاندن – چۆن دەزانین قوتابیان بەرەوپێش دەچن یان نا؟
  4. چالاکیی فێربوون – قوتابیان پێویستیان بە ڕاهێنان لەسەر چییە بۆ ئەوەی بەرەوپێش بچن؟
  5. ناوەڕۆک – قوتابیان پێویستیان بە چییە لە مامۆستاوە بۆ ئەوەی بەرەوپێش بچن؟

چۆنیەتیی بەستنەوەی مەنهەج و دەرئەنجامەکانی فێربوونی مۆدیوڵ بە پێداویستییەکانی بازاڕی کارەوە

  • ئەنجامدانی شیکاریی بەردەوامی بازاڕی کار
  • تێوەگلاندنی لایەنە پەیوەندیدارەکانی کەرتی پیشەسازی
  • نەخشەکێشانی پەیوەندیی نێوان لێهاتووییەکان و دەرئەنجامەکانی فێربوون
  • تێکهەڵکێشکردنی فێربوونی تێکەڵ بە کار
  • بەکارهێنانی هەڵسەنگاندنی لەسەر بنەمای توانست
  • دامەزراندنی خولەکانی فیدباک (ڕاپۆرتی گەڕاوە)
  • پەرەپێدانی پێکهاتەی نەرمی مەنهەج

پێکهاتە بنەڕەتییەکانی جێبەجێکردن

1. داڕشتنی مەنهەجێکی گونجاو لەگەڵ بۆلۆنیا (Curriculum)

داڕشتنی مەنهەجێکی گونجاو لەگەڵ بۆلۆنیا پێویستی بە ڕەچاوکردنی پێوەرە ئەوروپییەکان، جەختکردنەوە لەسەر دەرئەنجامەکانی فێربوون و بەستنەوەیان بە پێداویستییەکانی بازاڕی کارەوە هەیە.

2. نووسینی کەتەلۆگ یان ڕێبەری بەرنامە (Programme Catalogue)

ڕێبەرێکی گشتگیرە کە هەموو زانیارییەکانی بەرنامەی خوێندن، دەرئەنجامەکانی فێربوونی، پێداویستییەکانی و شێوازەکانی هەڵسەنگاندنی لە خۆ دەگرێت.

3. نووسینی ڕێبەری وەسفی مۆدیوڵ (Module Description)

وەسفێکی وردی هەر مۆدیوڵێکە، کە ئامانجەکانی، ناوەڕۆکەکەی، شێوازەکانی وانەوتنەوە و هەڵسەنگاندنەکەی لە خۆ دەگرێت.

دانیشتنی پێنجەم: دڵنیایی جۆری لە پرۆسەی بۆلۆنیادا

گرنگە لەبیرمان بێت

بە کورتی، یەکێک لە گرنگترین ئامانجەکانی جێبەجێکردنی دڵنیایی جۆری لە دامەزراوەکانی خوێندنی باڵادا، بەدیهێنانی پەروەردە و فێرکردنێکی کارا و گونجاوە!

  • فێرکردنی خاوەن جۆری بە پێویستی نابێتە هۆی فێربوونی خاوەن جۆری
  • فێربوونی خاوەن جۆری ئاماژەیە بە ڕادەی سەرکەوتنی ئەو دەرفەتانەی فێربوون کە پێشکەشی قوتابیان دەکرێن لە یارمەتیدانیان بۆ ئەوەی ببنە هاووڵاتیی شارەزا و خاوەن لێهاتوویی چارەسەرکردنی کێشە، لێهاتوویی کاری گونجاو و لێهاتوویی باشی پەیوەندیی نێوان کەسی
  • فێربوونی باش جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە لە ماوەی بوونی قوتابی لە زانکۆدا چی بەسەردا دێت، بۆ سوودی ئایندەی خۆی

ئامانجەکانی دڵنیایی جۆری

ئامانجەکانی دڵنیایی جۆری لە خوێندنی باڵادا دڵنیابوونە لە جۆریی:

  • پەروەردە و فێرکردن (فێرکردن و فێربوون)
  • چالاکییەکانی توێژینەوە
  • بەشداریی کۆمەڵایەتی
  • خزمەتگوزارییە کارگێڕییەکان
  • دامەزراوە دەبێت پلانێکی ستراتیژیی 5 ساڵە بنووسێت و دایبمەزرێنێت
  • بەبێ پلاندانانی ستراتیژی، هیچ دڵنیایییەکی جۆری لە دامەزراوەیەکی پەروەردەییدا بوونی نییە
  • پلاندانانی ستراتیژی ئەمانە دەگرێتەوە: دیدگا، پەیام، بەهاکان، ئامانج، ئامانجە ستراتیژییەکان و هتد.

بنەماکانی دڵنیایی جۆری لە پێوەر و ڕێنمایییە ئەوروپییەکاندا – ESG 2015

  • دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا بەرپرسیارێتیی سەرەکییان لە جۆریی ئەوەی پێشکەشی دەکەن و دڵنیاکردنەوەی لە ئەستۆیە
  • دڵنیایی جۆری وەڵامدەرەوەی فرەچەشنیی سیستەم، دامەزراوە، بەرنامە و قوتابیانی خوێندنی باڵایە
  • دڵنیایی جۆری پشتگیریی پەرەپێدانی کولتوورێکی جۆری دەکات کە هەمووان دەگرێتەوە: قوتابیان، ستافی ئەکادیمی، سەرکردایەتی و بەڕێوەبەرایەتیی دامەزراوە
  • دڵنیایی جۆری پێداویستی و چاوەڕوانییەکانی قوتابیان و هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکانی دیکە ڕەچاو دەکات

پێکهاتەی ESG

سێ بەش:

  • دڵنیایی جۆریی ناوخۆیی: دە پێوەر لە خۆ دەگرێت، لەگەڵ ڕێنمایی بۆ هەر پێوەرێک
  • دڵنیایی جۆریی دەرەکی
  • دەزگاکانی دڵنیایی جۆری

پێوەرەکانی دڵنیایی جۆریی ناوخۆیی

  • سیاسەتی دڵنیایی جۆری
  • داڕشتن و پەسەندکردنی بەرنامەکان
  • فێربوون، فێرکردن و هەڵسەنگاندنی قوتابی-تەوەر
  • وەرگرتن، پێشکەوتن، دانپێدانان و بڕوانامەپێدانی قوتابیان
  • ستافی وانەبێژ
  • سەرچاوەکانی فێربوون و پشتگیریی قوتابیان
  • بەڕێوەبردنی زانیاری
  • زانیاریی گشتی
  • چاودێریی بەردەوام و پێداچوونەوەی خولیی بەرنامەکان
  • دڵنیایی جۆریی دەرەکیی خولی

پێوەرەکان بە وردی

1. سیاسەتی دڵنیایی جۆری

پێویستە دامەزراوەکان سیاسەتێکی دڵنیایی جۆرییان هەبێت کە بە ئاشکرا بڵاو کرابێتەوە و بەشێک بێت لە بەڕێوەبردنی ستراتیژییان. پێویستە لایەنە پەیوەندیدارە ناوخۆییەکان لە ڕێگەی پێکهاتە و پرۆسەی گونجاوەوە ئەم سیاسەتە پەرە پێ بدەن و جێبەجێی بکەن، لە هەمان کاتدا لایەنە پەیوەندیدارە دەرەکییەکانیش تێوە بگلێنن.

  • لایەنە پەیوەندیدارە ناوخۆییەکان: ستافی ئەکادیمی؛ ستافی نائەکادیمی؛ بەڕێوەبەران؛ قوتابیان؛ دامەزراوە
  • لایەنە پەیوەندیدارە دەرەکییەکان: خاوەنکاران؛ دایک و باوکان؛ کۆمەڵگا بە گشتی، لەوانەش ئەوانەی سوودمەندی ڕاستەوخۆی پەروەردە نین؛ دەزگا حکومییەکان؛ ڕێکخراوەکان

2. داڕشتن و پەسەندکردنی بەرنامەکان

پێویستە دامەزراوەکان پرۆسەیان بۆ داڕشتن و پەسەندکردنی بەرنامەکانیان هەبێت. پێویستە بەرنامەکان بە شێوەیەک دابڕێژرێن کە ئەو ئامانجانە بپێکن کە بۆیان دانراون، لەوانەش دەرئەنجامە مەبەستدارەکانی فێربوون. پێویستە ئەو بڕوانامەیەی لە بەرنامەیەکەوە بەدەست دێت بە ڕوونی دیاری بکرێت و ڕابگەیەندرێت، و ئاماژە بە ئاستی دروستی چوارچێوەی نیشتمانیی بڕوانامەکانی خوێندنی باڵا بکات.

پێویستە دامەزراوە ئەنجومەنێکی ڕاوێژکاریی بازرگانی و پیشەسازیی هەبێت کە ڕاوێژ بدات لەسەر چۆنیەتیی داڕشتنی دەرئەنجامەکانی فێربوون بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییەکانی بازاڕی کار.

3. فێربوون، فێرکردن و هەڵسەنگاندنی قوتابی-تەوەر

پێویستە دامەزراوەکان دڵنیا ببنەوە لەوەی بەرنامەکان بە شێوەیەک پێشکەش دەکرێن کە هانی قوتابیان بدات ڕۆڵێکی چالاک لە دروستکردنی پرۆسەی فێربووندا ببینن، و هەڵسەنگاندنی قوتابیان ڕەنگدانەوەی ئەم ڕێبازە بێت.

4. وەرگرتن، پێشکەوتن، دانپێدانان و بڕوانامەپێدانی قوتابیان

پێویستە دامەزراوەکان بە شێوەیەکی بەردەوام ئەو ڕێسایانە جێبەجێ بکەن کە پێشتر دیاری کراون و بڵاو کراونەتەوە و هەموو قۆناغەکانی "سووڕی ژیانی" قوتابی دەگرنەوە، بۆ نموونە وەرگرتن، پێشکەوتن، دانپێدانان و بڕوانامەپێدانی قوتابیان.

5. ستافی وانەبێژ

پێویستە دامەزراوەکان دڵنیا ببنەوە لە توانستی مامۆستاکانیان. پێویستە پرۆسەی دادپەروەرانە و ڕوون بۆ دامەزراندن و پەرەپێدانی ستاف پەیڕەو بکەن.

6. سەرچاوەکانی فێربوون و پشتگیریی قوتابیان

پێویستە دامەزراوەکان بودجەی گونجاویان بۆ چالاکییەکانی فێربوون و فێرکردن هەبێت و دڵنیا ببنەوە لە دابینکردنی سەرچاوەی فێربوون و پشتگیریی قوتابیانی پێویست و بە ئاسانی بەردەست.

7. بەڕێوەبردنی زانیاری

پێویستە دامەزراوەکان دڵنیا ببنەوە لەوەی زانیاریی پەیوەندیدار کۆ دەکەنەوە، شی دەکەنەوە و بەکاری دەهێنن بۆ بەڕێوەبردنی کارای بەرنامەکان و چالاکییەکانی دیکەیان.

8. زانیاریی گشتی

پێویستە دامەزراوەکان زانیاری دەربارەی چالاکییەکانیان، لەوانەش بەرنامەکان، بڵاو بکەنەوە کە ڕوون، ورد، بابەتی، نوێکراوە و بە ئاسانی بەردەست بێت.

9. چاودێریی بەردەوام و پێداچوونەوەی خولیی بەرنامەکان

پێویستە دامەزراوەکان چاودێریی بەرنامەکانیان بکەن و بە شێوەیەکی خولی پێیاندا بچنەوە، بۆ ئەوەی دڵنیا ببنەوە لەوەی ئەو ئامانجانە دەپێکن کە بۆیان دانراون و وەڵامی پێداویستییەکانی قوتابیان و کۆمەڵگا دەدەنەوە. پێویستە ئەم پێداچوونەوانە ببنە هۆی باشترکردنی بەردەوامی بەرنامەکە. پێویستە هەر کارێک کە لە ئەنجامدا پلانی بۆ دانراوە یان ئەنجام دراوە، بە هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکان ڕابگەیەندرێت.

10. دڵنیایی جۆریی دەرەکیی خولی

پێویستە دامەزراوەکان بە شێوەیەکی خولی بەر دڵنیایی جۆریی دەرەکی بکەون بە گوێرەی پێوەر و ڕێنمایییە ئەوروپییەکان (ESG).

پێوەری پێنجەم: ستافی وانەبێژ – بە وردیی زیاتر

دەتوانرێت توانستی ستافی ئەکادیمی لە زانکۆ عێراقییەکاندا بەپێی پێوەرەکانی پرۆسەی بۆلۆنیا هەڵبسەنگێندرێت – پێوەری پێنجەمی پێوەر و ڕێنماییەکانی دڵنیایی جۆری لە ناوچەی خوێندنی باڵای ئەوروپیدا – کە دەڵێت: "پێویستە دامەزراوەکان دڵنیا ببنەوە لە توانستی مامۆستاکانیان. پێویستە پرۆسەی دادپەروەرانە و ڕوون بۆ دامەزراندن و پەرەپێدانی ستاف پەیڕەو بکەن."

ئەم هەڵسەنگاندنە لە ڕێگەی هەژمارکردنی پێوەری ئەدای ئەکادیمییەوە (API) ئەنجام دەدرێت

پێوەری ئەدای ئەکادیمی نوێنەرایەتیی هەڵسەنگاندنی ئەدای ئەندامی دەستەی وانەبێژی دەکات وەک مامۆستا و وەک توێژەر لەو زانکۆ عێراقییانەی کە بەپێی سیستەمی خوێندنی بۆلۆنیا کار دەکەن، لەم ئاراستانەی خوارەوەدا:

  • دڵنیابوون لە جۆریی فێرکردن
  • دڵنیابوون لە جۆریی فێربوون
  • دڵنیابوون لە مامۆستای نێودەوڵەتی

چۆنیەتیی هەژمارکردنی پێوەری ئەدای ئەکادیمی

بەهای API لە سێ ڕەهەندی سەرەکی (گشتی) هەژمار دەکرێت:

  • فیدباکی قوتابیان لەسەر مۆدیوڵ و شێوازی وانەوتنەوە بەپێی بنەما و ڕێنماییەکانی بۆلۆنیا (65%)
  • هەڵسەنگاندنی سەرۆکی بەش (20%)
  • هەڵسەنگاندنی پۆرتفۆلیۆی وانەوتنەوە (15%)

زۆرترین بەهای API بریتییە لە 100 خاڵ.

ڕاپۆرتی دڵنیایی جۆری

لە کۆتایی هەر وەرزێک یان ساڵێکی ئەکادیمیدا، پێویستە بەشەکان و دامەزراوە پەروەردەییەکان ڕاپۆرتی دڵنیایی جۆری ئامادە بکەن کە ئەمانە لە خۆ بگرێت:

  • شیکاریی داتا و پێوەرەکان
  • هەڵسەنگاندنی ڕادەی بەدیهاتنی ئامانجەکان
  • دەستنیشانکردنی خاڵە بەهێز و لاوازەکان
  • پلانەکانی باشترکردن بۆ داهاتوو
  • ڕاسپاردە و کارە پێشنیارکراوەکان

نموونەیەکی ڕاپۆرتی دڵنیایی جۆری بە فۆرماتی MS-Word بۆ داگرتن بەردەستە

ئەنجام

جێبەجێکردنی پرۆسەی بۆلۆنیا لە خوێندنی باڵای عێراقیدا هەنگاوێکی گرنگە بەرەو نوێکردنەوە و پەرەپێدانی سیستەمی پەروەردەییمان بە شێوەیەک کە لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکاندا بگونجێت. بە جەختکردنەوە لەسەر فێربوونی قوتابی-تەوەر، دڵنیایی جۆری و بەستنەوەی خوێندن بە پێداویستییەکانی بازاڕی کارەوە، دەتوانین بازدانێکی چۆنایەتی لە جۆریی خوێندنی باڵادا بەدی بهێنین و توانای دەرچووانمان بۆ کێبڕکێ لە ئاستی هەرێمی و جیهانیدا بەهێز بکەین.